Mehmet BİLGİN

Bu konuda acilen yapılması gereken Rize bölgesinde yaşayan halka tarihsel beraberliği,bir arada kardeşçe yaşama şuurunun oluştuğu süreci açıklayabilecek çalışmaların yapılması elde edilen bilgi ve  bulguların bölge halkı ile paylaşılmasıdır.

Bu çerçevede bölge tarihine ışık tutacak mufassal bir Rize tarihi yazılmalıdır. Bölgenin ilk çağlardan günümüze kadar olan tarihini açıklığa kavuşturacak böyle bir  eser bu konuda çalışmaları olan  Mehmet Bilgin tarafından hazırlanabilir. Bilgin’in 1990 yılında yayınlanan “Sürmene Tarihi”  adlı kitabı, böyle bir çalışma için  model olarak kabul edilebilir.Bu çalışmada bölgenin tarihi, ilk çağlardan itibaren kesintisiz bir süreç olarak ele alınmış,İlk çağlar ve Osmanlı öncesi dönem için birinci el ve yabancı kaynaklar kullanılırken, Osmanlı hakimiyetinin ilk dönemi Başbakanlık Osmanlı Arşivindeki, Tapu Tahrir Defterleri kaynak olarak kullanılarak açıklanmıştır.Bilgin 461 sayfalık kitabında ayrıca Osmanlı çağı ve Birinci Dünya Savaşı ve Cumhuriyetin kuruluş dönemlerini çok geniş bir şekilde ele alarak bölge tarihine ışık tutmuştur.

Bölgenin etnik tarihini açıklayan “Doğu Karadeniz Tarih Kültür İnsan” adlı bir başka çalışması da olan Bilgin, Kültür Bakanlığının yayınlamış olduğu Rize kitabının da “Rize Tarihi”  bölümünü yazmıştır.Bunlar ve benzeri çalışmaları Mehmet  Bilgin’in mufassal bir  bölge tarihi yazma konusunda  en uygun otorite olduğunu göstermektedir.

Bölge halkı bölünmeye çalışıldığı etnik guruplar ve bu guruplarla ilgili   iddiaların aksine  bir millet olma şuurunu en son Birinci Dünya Savaşı  ve Milli Mücadele döneminde ortaya koymuştur.Fakat çok uzak olmayan bu dönem hemen hemen hiç bilinmemektedir. Bu nedenle bu iki dönem daha ayrıntılı olarak ele alınıp incelenmeli ve özellikle bu iki konuyu ele alan çalışmalar yayınlanmalıdır.

Bu maksatla Birinci Dünya Savaşında bölgenin Rus işgaline uğraması ve kurtuluşun ele alan bir çalışma yapılmalıdır. Birinci Dünya Savaşında Karadeniz sahillerinde olan muharebeleri  ve bu muharebelerin bir safhası olan Hart Cephesi harekatını ele alan  “Madur Dağı Savaşı” adlı bir kitabı ile bu konuda araştırmalar yapmış olan Mehmet Bilgin’e bu konuyu ele alan bir çalışma yaptırılıp yayınlanmalıdır.

Rize ile ilgili bazı üniversitelerde yapılmış Yüksek Lisans ve Doktora tezleri yapılmıştır. Bu tezler tarandığı zaman bazılarının yayınlanmasının gerekli olduğu görülür. Bu çerçevede  Makbule Sarıkaya’nın T.C.Atatürk Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkilap Tarihi Enstitüsü’nde hazırladığı “Milli Mücadele Döneminde Rize” adlı  262 sayfalık Yüksek Lisans tezi,Rize’nin ve bölgenin pek bilinmeyen bir dönemini ele alan bir çalışmasıdır .Bölge halkının millet olma şuuru ile yer aldığı Milli Mücadele döneminde Rize’yi anlatan bu çalışmanın  acilen basılması gerekmektedir.

Yabancı merkezlerde,bölge halkında Hıristiyan geçmişe ait  bir şuur oluşturmak için yapılan ve  bölgenin Hıristiyan geçmişinden kalan kalıntıları tespit ederek,planlarını çizip resimleri ile yeniden yayınlayan çalışmaların yapıldığını yukarıda izah etmiştik.  Bölgedeki  İslami döneme ait yapılarda modern yaşam ve inşaat teknikleri nedeniyle süratle yok olmaktadır.Prof. Dr. Haşim Karpuz’un Kültür Bakanlığı tarafından yayınlanan Rize kitabında bu dönem yapıları hakkında  bilgiler,çizim ve fotoğraflar yer almış ise de bunlar yetersizdir.Bölgede bu konuda eserler hakkında birçok çalışması bulunan  Haşim Karpuz’a Rize ve çevresinde İslami döneme ait eserler konusunda dini ve sivil yapıların yanı sıra ,köprü,çeşme ve kitabe gibi eserlerde araştırma konusu yapılarak daha geniş kapsamlı bir çalışma yaptırılıp yayınlanmalıdır.

Rize bölgesinin dil  özelliklerini ele alan rahmetli Turgut Günay’ın “Rize İli Ağızları” adlı eseri  Rize bölgesindeki dil özelliklerin açıklayan çok değerli bir çalışmadır. 70li yıllarda basılan bu eserin mevcudu kalmadığı gibi günümüzde sahaflarda bulmak imkansız gibidir.Bu değerli eser tekrar basılmalıdır.

Yukarıda açıklanan projeler nedeni ile halkın zihninde  bazı soru işaretleri belirmiştir.Bu nedenle  bölgede dil ve kelimeler ve etnoğrafik  materyaller    konusunda yeni araştırmalar yapılması zaruri ve gereklidir.Böyle bir araştırmanın uzun zaman alacağı şüphesizdir. Fakat bu çalışma bölgede dil üzerinde çalışmaları bulunan ve Ordu İli Ağızları adlı eseri Türk Dil Kurumu tarafından basılan Sivas Cumhuriyet Üniversitesi’nden Doç. Dr. Necati Demir’e yaptırılırsa  çok kısa bir sürede tamamlanabilir.

Bölgenin halk kültürü üzerine önemli çalışmaları  ve yayınları olan  Süleyman Kazmaz’a Rize bölgesinin halk kültür konusunda  yeni bir çalışma yaptırılmalı.

Bölgede tek ürün olarak çay tarımına dayalı bir ekonomi vardır.Bu durum ülke ekonomisinin sorunlarına ilave olarak çay sektörünün de özel sorunları nedeni ile ağır sosyo - ekonomik sorunlara yol açmıştır.Çay tarımının yapılamadığı yüksek kesimlerde  ise bu sorunlar daha da ağırlaşmaktadır.Bu konu araştırılmalı ve araştırma sonuçlarına göre çözüm bulunmalıdır. 

Yukarıda sıralanan ve daha sonra bunlara ilave edilebilecek yeni çalışmalarla bölge halkının zihninde uyandırılan sorulara cevap vermek mümkün olabileceği gibi bu çalışmalar bundan sonra da bölge hakkında bilgi edinmek isteyenlere iyi birer kaynak olacaktır.